Lời người post: Bài báo này có nhiều chi tiết bổ sung cho bài Góc nhìn khác: Chiến thắng của Iran đối với thỏa thuận khung của Mỹ dự định ký với Iran ngày 19/06/2026.
Bài  báo của The Daily Telegraph: bản tin mới nhất vào thứ Tư, ngày 17 tháng 6 năm 2026, lúc  5:16 PM giờ Washington DC: 

Chính quyền Trump đã công bố văn bản thỏa thuận 14 điểm với Iran, khẳng định đây là một “thắng lợi lớn” cho Hoa Kỳ; ngay cả khi Mỹ phải đưa ra những nhượng bộ đáng kể về mặt chính trị và tài chính cho Iran để mở lại eo biển Hormuz nhằm ngăn chặn một “cuộc suy thoái toàn cầu”.

Trong những phát biểu gây chú ý vào thứ Tư, Tổng Thống Donald Trump đã đổi từ thái độ đe dọa Iran bằng một đợt tấn công mới sang việc thừa nhận nước này có quyền cơ bản trong việc làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự; ông cũng tuyên bố sẽ không gây áp lực buộc Iran từ bỏ chương trình hoả tiễn đạn đạo và cho biết Mỹ “sẽ phải hoàn trả” hàng tỷ đô la tài sản của Iran đang bị Mỹ phong tỏa.

Những phát biểu này, cùng với toàn văn thỏa thuận, vốn được thủ lĩnh Hezbollah, ông Naim Qassem, ca ngợi là một “thắng lợi vĩ đại” cho Iran. Nhiều khả năng sẽ thổi bùng sự phẫn nộ tại Israel và trong nội bộ phe cứng rắn của Đảng Cộng hòa Hoa Kỳ, những người từng kêu gọi ông Trump không ký kết thỏa thuận với Iran và dùng biện pháp quân sự.

Trưởng đoàn đàm phán của Iran, chủ tịch Quốc hội, ông Mohammad  Ghalibaf phát biểu: “Thỏa thuận này là chứng minh cho sự thất bại của Mỹ. Mọi người sẽ nhìn vào đó mà đánh giá.”

Về phía Mỹ, để bảo vệ thỏa thuận này, Tổng thống Trump khẳng định chưa từng có tổng thống Mỹ nào tỏ ra cứng rắn với Iran như ông, đồng thời nhấn mạnh rằng “không gì thông minh bằng thị trường; thị trường rất hoan nghênh điều này”.

Tổng thống Trump cho rằng “trường hợp thay thế sẽ gây ra một cuộc suy thoái toàn cầu”. Ông lập luận rằng nếu ông không đạt được thỏa thuận thì “eo biển [Hormuz] sẽ không bao giờ được khai thông tự do”. Thế giới đâu có muốn  những con tàu trị giá hàng tỷ đô la qua lại eo biển khi hỏa tiễn đang bay ngay trên đầu và thủy lôi thì nằm rải rác dưới nước khắp nơi.”

Các quan chức cao cấp trong chính quyền cho biết thỏa thuận này sẽ giúp ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí nguyên tử; họ cam kết thảo luận về việc giảm nồng độ kho dự trữ 440 kg uranium đã được làm giàu đến mức 60% là chất bụi phóng xạ có thể tiếp tục được làm giàu thêm để chế tạo vũ khí nguyên tử. Ông Trump từng bày tỏ sự cởi mở đối với phương án pha loãng kho dự trữ này ngay tại Iran dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA).

“Ít nhất thì kho dự trữ uranium đã làm giàu sẽ bị tiêu hủy thông qua quy trình giảm nồng độ,” một quan chức cao cấp trong chính quyền Hoa Kỳ, người đã đọc nội dung thỏa thuận, cho biết. “Chúng tôi sẽ nỗ lực đạt được nhiều hơn thế, nhưng việc họ chấp nhận điều này đã là một thắng lợi vô cùng to lớn đối với Hoa Kỳ.”

Ông Trump cho biết thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng qua, vốn đã cướp đi sinh mạng của hàng nghìn người và tàn phá nền kinh tế toàn cầu, sẽ sớm được chính thức ký kết.

Phía Iran từng đề xuất rằng thỏa thuận này có thể được ký kết bởi ông Trump và Tổng thống Iran, ông Masoud Pezeshkian; sự kiện này sẽ đánh dấu cuộc gặp cao cấp nhất giữa lãnh đạo hai nước kể từ khi quan hệ ngoại giao bị cắt đứt vào thập niên 1980. Ban đầu, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến ​​sẽ là người ký thỏa thuận tại một buổi lễ ở Genève, Thuỵ Sĩ  vào thứ Sáu ngày 19/06/2026

Chính quyền Trump đã trì hoãn việc công bố toàn văn bản ghi nhớ, về cơ bản là một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 60 ngày, nhằm tiến hành các cuộc đàm phán toàn diện hơn với Iran về vấn đề nguyên tử và hòa bình lâu dài. Kế hoạch gồm 14 điểm này đã được các quan chức cao cấp trong chính quyền trình bày với báo giới trong một cuộc họp kín, diễn ra cùng lúc ông Trump đang phát biểu khi hội nghị G7 kết thúc.

Thỏa thuận này sẽ mang lại những lợi ích tài chính quan trọng cho Iran, bao gồm việc Mỹ ngay lập tức dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân đối với các hải cảng của Iran và cấp phép ngoại lệ cho phép xuất khẩu dầu thô Iran ra nước ngoài; đồng thời mở ra khả năng dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt quốc tế, giải tỏa hàng tỷ đô la tài sản bị phong tỏa của Iran, cũng như khai triển kế hoạch thành lập quỹ tái thiết trị giá 300 tỷ USD (tương đương 224 tỷ bảng Anh) do các nước trong khu vực Vịnh Ba Tư tài trợ.

Ông Trump đã giận dữ bác bỏ các ý kiến ​​cho rằng Mỹ sẽ đóng góp vào quỹ 300 tỷ USD này; thay vào đó, ông khẳng định các khoản chi trả từ các quốc gia vùng Vịnh nhiều khả năng sẽ đi kèm điều kiện ràng buộc dựa trên thái độ và hành động của Iran.

“Bất kỳ ai muốn đều có thể đầu tư. Bạn mong tôi nói gì đây: không ai được phép đầu tư ư? Nhưng chúng tôi không đầu tư; chúng tôi thậm chí không bỏ ra dù chỉ 10 xu,” Tổng thống Trump nói.

Theo một quan chức cao cấp trong chính quyền, thỏa thuận ngừng bắn bao gồm cả Lebanon, đó là một yêu cầu then chốt của Iran, nhằm ngăn chặn Israel tiến hành các hoạt động quân sự tại quốc gia này. Thỏa thuận cũng bao gồm điều khoản bảo đảm “toàn vẹn lãnh thổ” của Lebanon, mặc dù khi được hỏi, một quan chức chính quyền đã không xác nhận liệu điều này có đồng nghĩa với việc Israel buộc phải rút khỏi dải đất mà họ đang chiếm đóng như một “vùng đệm” để chống lại Hezbollah hay không.

Đổi lại, Iran sẽ cho phép tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz mà không bị thu phí trong vòng 60 ngày; đồng ý kiềm chế các đồng minh nước ngoài của mình (bao gồm cả Hezbollah tại Lebanon), đồng thời “tái khẳng định sẽ không mua sắm hay phát triển vũ khí nguyên tử”, cùng kế hoạch tổ chức các cuộc đàm phán nguyên tử, bao gồm việc hạ cấp độ làm giàu của lượng uranium đã được làm giàu ở mức cao 60% (gần đạt tiêu chuẩn chế tạo vũ khí nguyên tử).

Hãng thông tấn chính thức của Iran đã công bố chi tiết về thỏa thuận dự kiến ​​được ký kết vào thứ Sáu ngày 19/06, ngay sau khi một quan chức Mỹ công bố văn bản này. Các chi tiết do IRNA (Islamic Republic News Agenc) công bố bao gồm cam kết của Mỹ về việc cho phép Iran tiếp cận các khoản tiền bị phong tỏa và chấm dứt lệnh phong tỏa tàu thuyền cũng như các hải cảng của nước này; trong khi đó, Iran cam kết tạo điều kiện để hoạt động hàng hải tại Vịnh Ba Tư và Vịnh Oman trở lại mức trước chiến tranh, cũng như không sản xuất hay mua sắm để chế vũ khí nguyên tử.

Bộ Ngoại giao Iran cho biết họ đang xem xét kế hoạch để Tổng thống Mỹ và Tổng thống Iran cùng ký kết thỏa thuận này trước khi diễn ra một buổi lễ tại Thụy Sĩ.

Ông Trump đã ủng hộ tuyên bố chung của các nhà lãnh đạo G7 – trong đó hoan nghênh thỏa thuận này, nhưng cho rằng cần có một thỏa thuận tiếp theo để kiềm chế chương trình hỏa tiễn đạn đạo của Iran, một vấn đề chưa được đề cập trực tiếp trong biên bản ghi nhớ.

“Họ cần phải có một số loại hỏa tiễn, bởi vì những nước khác cũng có. Bạn buộc phải có chúng,” ông Trump nói.

“Tôi phải làm gì đây? Chẳng lẽ tôi lại để Ả Rập Xê Út sở hữu hoả tiễn còn họ thì không được phép sao?” ông nói thêm, khi đề cập đến các cuộc thảo luận trước đó với các cố vấn về kho hoả tiễn của Iran. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron gọi đây là một “thỏa thuận rất tốt”, đồng thời cho biết các đồng minh của Mỹ trong nhóm G7 đều ủng hộ thỏa thuận này “vì nó chấm dứt tình trạng bất ổn nghiêm trọng vốn gây ra những hậu quả tồi tệ cho nền kinh tế của chúng ta”.

Tuy nhiên, đề xuất của G7 về việc tổ chức thêm các cuộc đàm phán với sự tham gia của các nhà lãnh đạo châu Âu, xoay quanh vấn đề hỏa tiễn đạn đạo và sự hỗ trợ của Iran đối với các lực lượng ủy nhiệm, chắc chắn sẽ bị Iran bác bỏ. Iran vốn chỉ đàm phán trực tiếp với Mỹ và coi vai trò của châu Âu là không đáng kể.

Iran cũng nhiều khả năng sẽ từ chối kế hoạch của Pháp và Anh về việc thành lập một lực lượng đặc nhiệm để hộ tống tàu thuyền qua eo biển này; đây là đề xuất đã được các nhà lãnh đạo G7 tán thành trong tuyên bố chung.

Các nhà lãnh đạo G7 nhận định rằng thỏa thuận này mang lại “cơ hội lịch sử để ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí nguyên tử cũng như giải quyết các mối đe dọa liên quan đến hoạt động của nước này trong khu vực và chương trình hỏa tiễn đạn đạo”. Chúng tôi ủng hộ và sẵn sàng đóng góp vào việc thực thi thỏa thuận.”

Khẳng định lại quyền tự do hàng hải, không bị hạn chế hay bị thu phí, là nền tảng của thương mại quốc tế, các nhà lãnh đạo tuyên bố: “Sáng kiến ​​đa phương, độc lập và mang tính phòng thủ do Pháp và Anh dẫn đầu có thể đóng vai trò quan trọng trong việc khôi phục hoạt động giao thông hàng hải tại eo biển Hormuz.”

Ông Trump cũng tỏ thái độ hòa giải hơn về vấn đề hoàn trả các tài sản bị phong tỏa của Iran; một điều khoản trong Kế hoạch Hành động Toàn diện Chung (JCPOA) do chính quyền Obama ký kết. 

“Chúng tôi đã giữ lại một khoản tiền lớn của họ,” ông Trump nói với các phóng viên. “Đó không phải tiền của chúng tôi, đó là tiền của họ, và chúng tôi đã phong tỏa nó vào một thời điểm nào đó. Tôi nghĩ chúng tôi sẽ phải trả lại số tiền đó; bạn biết đấy, nếu không trả lại thì sẽ chẳng còn ai muốn đầu tư vào đồng đô la nữa.”

Ông Trump cho biết giá dầu thô đã giảm xuống 72 USD/thùng – giá dầu Brent đã xuống dưới mức 80 USD vào thứ Ba (16/06)– và dự báo giá sẽ sớm giảm xuống dưới mức ghi nhận trước khi xảy ra xung đột.

Theo The Daily Telegraph

Hoàng Long phiên dịch