TT Donal Trump thăm Bắc Kinh bắt tay Tập Cận Bình ngày 13 tháng 5 năm 2026

Lời người post: Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) tập trung vào các vấn đề chính sách quốc tế trả lời những câu hỏi then chốt (critical questions) trong cuộc họp thượng đỉnh Donald Trump-Tập Cận Bình ngày 14 và 15/05/2026 tại Bắc Kinh.

Chuyến thăm của Tổng thống Donald Trump vào các ngày 14 và 15 tháng 5 năm 2026 có lẽ sẽ đại diện cho một bước đi tương đối khiêm tốn hướng tới sự ổn định trong mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới. Giống như mọi tổng thống từng đến thăm Bắc Kinh, ông Trump phải đối diện với những kỳ vọng khổng lồ trong tình hình một mối quan hệ vốn đã trở nên phức tạp và đầy biến động hơn nhiều. Trung Cộng cảm thấy đủ tự tin để có thể đối đầu với ông Trump trong nhiều vấn đề then chốt, bao gồm các lệnh trừng phạt, kiểm soát công nghệ, khoáng sản thiết yếu và vấn đề Iran. Tuy nhiên, sự sốt sắng của Trung Cộng trong việc tổ chức một hội nghị thượng đỉnh giữa ông Trump và Tập Cận Bình lại báo hiệu rằng nước này ít tự tin hơn nhiều so với suy đoán của giới quan sát; thêm vào đó, chuyến thăm Bắc Kinh gần đây của Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho thấy Trung Cộng đang định vị bản thân như một bên đã can thiệp với Iran nhằm mở cửa trở lại Eo biển Hormuz. Tổng thống Trump và Tập Cận Bình chia sẻ một mục tiêu chung là làm nổi bật kỹ năng của chính mình trong việc đối phó với đối phương. Trung Cộng kỳ vọng sẽ có một chuyến thăm đáp lễ tới Hoa Kỳ của ông Tập vào mùa Thu năm nay. Ngoài ra, nhiều khả năng ông Trump sẽ tham dự hội nghị Hợp tác Kinh tế Châu Á – Thái Bình Dương (APEC) diễn ra vào tháng 11 tại Thẩm Quyến (Trung Cộng), và ông Tập có thể sẽ tham dự hội nghị G-20 tại Miami vào cuối năm.

Câu hỏi 1: Hoa Kỳ mong muốn đạt được những gì từ hội nghị thượng đỉnh này?

Tổng thống Trump muốn chứng minh rằng mối quan hệ của ông với Tập Cận Bình có thể mang lại những lợi ích thiết thực về kinh tế và an ninh cho Hoa Kỳ.
Tổng thống Trump sẽ tìm kiếm sự ủng hộ từ Trung Cộng đối với những nỗ lực của ông nhằm đạt được một thỏa thuận chấp nhận được từ phía Iran, qua đó chấm dứt xung đột và mở cửa trở lại Eo biển Hormuz.
Chính quyền Trump muốn chứng tỏ rằng họ đã mang lại sự công bằng và nguyên tắc có đi, có lại cho mối quan hệ kinh tế mà Tổng thống Mỹ từ lâu vẫn lập luận là đang nghiêng về phía Trung Cộng.
Điều này sẽ mong đạt được các cam kết từ phía Trung Cộng về việc mua số lượng lớn hàng hóa của Hoa Kỳ, với sự chú trọng đặc biệt vào những đơn đặt hàng của Trung Cộng có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa khắp nền kinh tế tại các lĩnh vực trọng điểm của Hoa Kỳ, bao gồm cả nông nghiệp, trước thời điểm diễn ra cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11/2026.
Nhận thấy việc Trung Cộng đã không thực hiện trọn vẹn các cam kết mua sắm trước đó trong “Thỏa thuận Thương mại Giai đoạn Một” ký năm 2020 dưới nhiệm kỳ 1 của TT Trump, Tổng thống sẽ công bố việc thành lập một “Hội đồng Thương mại” bao gồm các quan chức cấp cao từ cả hai quốc gia nhằm giám sát quá trình thực thi, với mục tiêu chứng minh rằng lần này mọi chuyện sẽ diễn ra theo một cách khác. Hoa Kỳ cũng sẽ tìm cách mở rộng nguồn cung các nguyên tố đất hiếm từ Trung Cộng – như đã đồng ý tại cuộc gặp thượng đỉnh đầu tiên giữa ông Trump và ông Tập ở Busan năm ngoái – cũng như thúc đẩy sự hợp tác sâu rộng hơn từ phía Trung Cộng nhằm ngăn chặn việc xuất khẩu các tiền chất sản xuất fentanyl. Các chủ đề khác có thể được đưa ra xem xét, bao gồm việc xây dựng một khuôn khổ cho các cuộc thảo luận song phương sâu hơn về trí tuệ nhân tạo (AI), đặc biệt là liên quan đến các vấn đề về rủi ro và an toàn. Các cuộc thảo luận có thể hướng tới giành được sự ủng hộ của Trung Cộng đối với một thỏa thuận khả thi giữa Nga và Ukraine; mặc dù vậy, về phía mình, Trung Cộng gần như chắc chắn sẽ vẫn tiếp tục cung cấp sự hỗ trợ mang tính hệ thống cho bộ máy chiến tranh của Nga. Cuối cùng, ông Trump có thể sẽ đề nghị ông Tập giúp đỡ trong việc làm trung gian để nối lại tiến trình tiếp xúc với Triều Tiên.

Câu hỏi 2: Trung Cộng mong muốn điều gì từ hội nghị thượng đỉnh này?

 Ưu tiên hàng đầu của Trung Cộng là đạt được sự ổn định lớn hơn trong mối quan hệ với Hoa Kỳ, đặc biệt là sự dễ dự đoán hơn về vấn đề thuế quan. Bắc Kinh cũng hy vọng rằng sự tương tác thành công ở cấp lãnh đạo sẽ giúp gạt sang một bên những nhân vật trong chính quyền Trump vốn mong muốn áp dụng một cách tiếp cận mang tính cạnh tranh quyết liệt hơn. Trung Cộng rất hoan nghênh việc Tổng thống Trump tới thăm Bắc Kinh, chuyến thăm đầu tiên của một Tổng thống Hoa Kỳ sau gần chín năm, một sự kiện mà Trung Cộng sẽ tận dụng để quảng bá như một sự thừa nhận đối với vị thế toàn cầu ngày càng nâng cao của Bắc Kinh, cũng như thành công của họ trong việc kiên định chống lại những nỗ lực gây sức ép ban đầu từ chính quyền Trump.

Trên phương diện kinh tế, Trung Cộng tìm cách khẳng định sự thành công của chiến lược “ăn miếng trả miếng” trong việc đối phó với các hành động leo thang thuế quan từ chính quyền Trump; việc họ sử dụng nguồn xuất khẩu đất hiếm để trả đũa các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ; cũng như sự sẵn sàng đáp lại các bước xuống thang căng thẳng từ phía Hoa Kỳ. Bắc Kinh đã thúc đẩy việc thành lập một “Hội đồng Đầu tư” (Board of Investment) tương ứng với “Hội đồng Thương mại” (Board of Trade) hiện có, đồng thời mong muốn đạt được sự đồng thuận về sự cần thiết phải dỡ bỏ các cấm kỵ đầu tư tại Hoa Kỳ, mặc dù họ cũng thừa nhận rằng mục tiêu này có lẽ vẫn còn vượt quá khả năng thực thi trong tình hình hiện tại.

Về vấn đề Iran, Trung Cộng sẽ cố gắng tránh tạo ra ấn tượng rằng họ đang gây sức ép lên Iran theo hướng ủng hộ Hoa Kỳ; tuy nhiên, họ vẫn sẽ khuyến khích Tổng thống Trump đạt được một thỏa thuận nhằm khôi phục hoạt động lưu thông qua Eo biển Hormuz. Mặc dù nguồn dự trữ dầu mỏ dồi dào, năng lực sản xuất điện nền khổng lồ dựa trên than đá, cùng vị thế dẫn đầu về công nghệ năng lượng tái tạo đã giúp Bắc Kinh tránh được những tác động ban đầu từ việc eo biển này bị đóng cửa, nhưng về lâu dài, chi phí năng lượng gia tăng sẽ gây tổn hại trực tiếp đến nền kinh tế Trung Cộng. Hơn nữa, điều này nhiều khả năng cũng sẽ làm sụt giảm nhu cầu tại nhiều thị trường xuất khẩu trên khắp thế giới, những thị trường vốn đóng vai trò cột trụ nâng đỡ nền kinh tế Trung Cộng trong năm 2025.

Tập Cận Bình sẽ một lần nữa nhấn mạnh những quan ngại của Trung Cộng về vấn đề Đài Loan, đồng thời tìm kiếm một cam kết rõ ràng từ phía Hoa Kỳ về việc hạn chế bán vũ khí, như một sự trao đổi có đi có lại nhằm đổi lấy một mối quan hệ ổn định hơn, hoặc thậm chí thúc đẩy Hoa Kỳ thay đổi cách diễn đạt ngôn từ vốn đã được duy trì từ lâu, để Bắc Kinh có thể tuyên truyền như một thắng lợi ngoại giao của mình. Ngay cả khi không thể đạt được những thành quả rõ rệt như vậy ngay trong chuyến thăm này, Trung Cộng vẫn có xu hướng tin rằng việc duy trì một nhịp độ đều đặn cho các cuộc gặp gỡ cấp lãnh đạo sẽ tạo ra những động lực khiến Hoa Kỳ phải cân nhắc, tránh thực hiện các hành động liên quan đến Đài Loan có nguy cơ chọc giận Bắc Kinh.

Câu hỏi 3: Các quốc gia khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đang kỳ vọng điều gì?

Các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương sẽ theo dõi sát sao bầu không khí chung của chuyến thăm, cũng như việc liệu có đạt được các thỏa thuận cụ thể nào về thương mại, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và vấn đề Iran hay không. Trên khắp khu vực, chính phủ các nước đều mong muốn một mối quan hệ Mỹ – Trung đạt mức “vừa đủ” (Goldilocks), tốt đẹp ở mức tránh được xung đột và áp lực phải chọn phe, nhưng lại không quá tốt đến mức gợi ý về một mối quan hệ đối tác “G2”, trong đó các quyết định mang tính sống còn đối với lợi ích của họ lại chỉ được đưa ra tại Washington và Bắc Kinh. Tại mỗi quốc gia, kỳ vọng chung sẽ là tìm ra một phương thức chung sống (modus vivendi) giúp xoa dịu căng thẳng và sự bất định, đặc biệt là liên quan đến thuế quan và chuỗi cung ứng thiết yếu. Hầu hết các bên tham gia tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương đều hy vọng nhận được những tín hiệu về việc giải quyết cuộc khủng hoảng Iran; tuy nhiên, Nhật Bản, Nam Hàn và Đài Loan sẽ đặc biệt lo ngại về khả năng Tổng thống Trump, trong nỗ lực tìm kiếm sự ủng hộ của Trung Cộng đối với vấn đề Iran, có thể đưa ra những nhượng bộ về các vấn đề mà họ coi là tối quan trọng.

Bất chấp những lo ngại sâu sắc về việc bị Trung Cộng hoặc Hoa Kỳ gây áp lực buộc phải chọn phe, các quốc gia trong khu vực (đặc biệt là tại Đông Nam Á) hoàn toàn nhận thức rõ rằng họ đã hưởng lợi đáng kể từ cuộc cạnh tranh kinh tế giữa Mỹ và Trung Cộng, điều được minh chứng qua dòng vốn đầu tư lớn và sự gia tăng mạnh mẽ kim ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ kể từ năm 2018. Trên khắp khu vực, sự chú ý sẽ được dành trọn cho những nội dung đề cập đến các vấn đề khu vực then chốt trong các thông cáo chính thức riêng biệt từ phía Hoa Kỳ và Trung Cộng (khả năng ra tuyên bố chung là rất thấp); trọng tâm đặc biệt sẽ hướng vào bất kỳ đề cập nào liên quan đến Biển Đông, Hoa Đông, Hoàng Hải và ASEAN, những chủ đề mà dường như Tổng thống Trump vẫn chưa từng nêu ra trong các cuộc trao đổi với ông Tập Cận Bình suốt nhiệm kỳ thứ hai của mình, cũng như các hoạt động hợp tác tại những khu vực khác.

Câu hỏi 4: Đài Loan đang theo dõi những diễn biến nào?

Vốn luôn cảm thấy bất an trước các hội nghị thượng đỉnh Mỹ-Trung vì lo ngại rằng các lợi ích của mình có thể bị đem ra đánh đổi nhằm đạt được tiến triển trong các vấn đề thời sự, Đài Loan sẽ đặc biệt chú ý theo dõi bất kỳ thay đổi nào trong cách Hoa Kỳ mô tả mối quan hệ xuyên eo biển. Đài Bắc đặc biệt lo ngại rằng Bắc Kinh sẽ thuyết phục thành công ông Trump bày tỏ sự “ủng hộ” đối với việc thống nhất hòa bình, hoặc tuyên bố rằng Hoa Kỳ “phản đối” – thay vì chỉ “không ủng hộ” – nền độc lập của Đài Loan. Sau khi Tổng thống Trump cho biết ông đã thảo luận về việc bán vũ khí cho Đài Loan trong một cuộc điện đàm giữa các nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Cộng vào tháng 2 năm 2026, Đài Bắc cũng lo ngại rằng ông Trump sẽ đàm phán với ông Tập về vấn đề bán vũ khí cho Đài Loan, qua đó làm suy yếu một trong “Sáu Đảm Bảo” của Tổng thống Ronald Reagan. Trên phạm vi rộng hơn, Đài Loan lo ngại rằng sự tự tin thái quá của Tổng thống Trump vào mối quan hệ cá nhân giữa ông và Chủ tịch Tập sẽ dẫn đến việc Hoa Kỳ cắt giảm sự hỗ trợ dành cho Đài Loan trong các lĩnh vực như an ninh, thương mại, cũng như việc hỗ trợ các nỗ lực của Đài Loan nhằm duy trì mạng lưới quan hệ quốc tế, cả chính thức lẫn phi chính thức.

Sưu tầm, https://vietquoc.org