Vùng màu đỏ là Nga muốn chiếm lãnh thổ của Ukraine

Đầu năm 2026, trong khi thế giới đang từng bừng đốt pháo hoa tiễn đưa năm cũ 2025, đón chào năm mới thì Ukraine và Nga vẫn giao tranh dữ dội, drone và đạn pháo vào ngày đầu năm 2026 vẫn liên tục rót vào nhau, và phía Ukraine cùng Nga cáo buộc lẫn nhau về các cuộc tấn công gây thương vong. Ngày đầu năm 2026, chiến sự Ukraine vẫn là vấn đề nóng bỏng của thế giới.

Tin tức của các cơ quan truyền thông đều cho biết cuộc đàm phán giữa Tổng Thống Trump và Zelensky ở Mar-a-Lago, Florida đã đồng ý 90%. Nhưng còn 10% là vấn đề căn bản then chốt chưa giải quyết, đó như hai khúc xương khó nuốt là vấn đề lãnh thổ và bảo đảm an ninh cho Ukraine sau chiến tranh chấm dứt.

1) Vấn đề lãnh thổ

Nga khăng khăng giữ lập trường cứng rắn đòi chiếm lãnh thổ những vùng đất Crimea (Nga chiếm từ năm 2014), Donbas (gồm hai vùng Luhansk và Donetsk cộng lại), Zaporizhzhia và Kherson là công nhận pháp lý đã qua Trung Cầu Dân Ý sáp nhập vào lãnh thổ Nga mà khối NATO phản đối là phi pháp trước đây.

Phía Ukraine khăng khăng coi lãnh thổ là nguyên tắc sống còn, gắn với chủ quyền, hiến pháp và sự tồn sinh của quốc gia. Ukraine đòi toàn vẹn lãnh thổ theo biên giới 1991 gồm: Crimea, vùng Donbas, các tỉnh vùng phía Nam. Tổng thống Zelensky cho rằng đây là lập trường hiến định, không có quyền từ bỏ nếu không có sự trưng cầu dân ý của toàn dân Ukraine.

Căn bản khác biệt của Nga và Ukraine là:

– Về bán đảo Crimea, Nga đòi vĩnh viễn thuộc về Nga, trong khi Ukraine nói rằng họ không thể từ bỏ;
– Nga đòi vùng Donbas thuộc về Nga không cần đàm phán, Ukraine đòi phải trả lại vì Nga xâm chiếm;
– Về biên giới, Nga đòi lãnh địa các vùng đất đã Trưng Cầu Dân Ý trước đây, còn Ukraine thì đòi theo luật quốc tế;
– Về lãnh thổ, Nga bắt buộc công nhận trên pháp lý còn Ukraine thì tuyệt đối từ chối.
– Vấn đề lãnh thổ Nga đòi một pháp lý lâu dài, trong khi Ukraine thì giữ ở điều kiện sau này có thể đòi lại bằng nhiều phương pháp.

Vai trò trung gian Hoa Kỳ có thể làm được là muốn ép Ukraine nhường lãnh thổ chấp nhận “mất đất trên thực tế trong một thời gian dài”, nhưng rất khó ép Ukraine nhượng đất trên pháp lý một cách vĩnh viễn tức là đặt bút ký công nhận đất thuộc Nga.

2) Bảo đảm an ninh cho Ukraine sau khi hoà bình đã ký kết:

Bảo đảm an ninh là bảo đảm Nga không tự tiện đưa quân xâm lấn Ukraine sau khi hoà bình đã ký kết. Ukraine yêu cầu phải đảm bảo an ninh lâu dài sau chiến tranh, điều này Hoa Kỳ và Ukraine mà các bên vẫn chưa thống nhất rõ ràng. Trong cuộc đàm phán giữa Tổng Thống Zelensky và Trump tại tư dinh của TT Trump ở Mar-A-Lago tại Florida hôm Chủ Nhật trong những ngày cuối năm thì Hoa Kỳ bảo đảm 15 năm Nga không được tấn công Ukraine sau khi hiệp định hoà bình đã ký kết. Nhưng Zelensky đòi thời gian gấp ba lần tức Hoa Kỳ bảo đảm 45-50 năm. Điều này chưa có quyết định dứt khoát.

Trong việc bảo đảm Nga không tiếp tục xâm lăng Ukraine sau khi hoà bình được ký kết, trước đây đã có tin là Ukraine được bảo đảm bởi khối NATO như điều 5 của NATO, nhưng không phải là danh nghĩa NATO. Ở Hoà Bình 20 điểm không nói rõ về vấn đề bảo đảm an ninh như thế nào? Tổng Thống Zelensky, đòi hỏi bảo đảm phải có Hoa Kỳ. Phía Mỹ đang trao trách nhiệm này cho các cường quốc châu Âu.

3) Trên thực tế chiến trường:

Theo tin Reuter, chiến tranh không ngưng nghỉ trong ngày đầu năm 2026, giao tranh không những cứ tiếp diễn mà còn gia tăng về mức độ ác liệt (1)

– Nga Tấn công bằng drone/UAV và hoả tiễn tầm xa vào mục tiêu dân sự và hạ tầng chiến lược diễn ra những ngày cuối 2025 và đầu 2026 (2).

– Lực lượng phòng thủ Ukraine vẫn hoạt động tích cực, ngăn chặn phần lớn đợt UAV lớn từ phía Nga.
– Chiến trường liên tục đánh nhau, ngoại giao vẫn tiếp diễn. Cả hai đang cố gắng giành lấy chiến thắng trên chiến trường là yếu tố quyết định bức tranh đầu năm mới.

Thông tin báo chí cho rằng hoàn thành 90% nghe ra rất mừng và nhẹ nhõm. Nhìn 10% còn lại không phải dễ dàng thông qua, có thể là bế tắc của hai phía vẫn khăng khăng với lập trường của mình.

Hoa Kỳ, ngày 02 tháng 01 năm 2026

Lê Thành Nhân

Chú thích:

(1) https://www.reuters.com/business/aerospace-defense/ukraine-condemns-russian-new-year-drone-attack-power-infrastructure-2026-01-01/?utm_source=chatgpt.com

(2) https://www.theguardian.com/world/2026/jan/01/new-year-drone-strike-kills-24-in-russian-occupied-ukraine-moscow-says?utm_source=chatgpt.com