Tại các nước độc tài Cộng sản, Đảng là cơ quan quyền lực cao nhất, trùm lên hành pháp, lập pháp và tư pháp. Đảng bảo sao thì phải làm vậy. Ai trong ba cơ quan của Cộng sản chống lại thì đi vào tù vô thời hạn. Ở một nước tự do dân chủ, có ba cơ chế cân bằng quyền lực là Hành pháp (Tổng thống hay Thủ tướng cầm đầu), Lập pháp là Quốc hội, Tư pháp là Tòa án các cấp, cao nhất là Tối cao pháp viện (TCPV) gồm 9 thẩm phán. Tại Hoa Kỳ, một nước tự do dân chủ hôm  20 tháng 2 năm 2026, TCPV Hoa Kỳ (US’s Supreme Court) đã ra phán quyết liên quan đến thuế quan do Tổng thống Donald Trump đánh thuế vào ngày 4/02/2025 đối với các nước trên thế giới là 10%; Thuế “đối ứng” cao hơn nhiều đối với những nước bị cho là “giao thương không công bằng”, ngoài ra còn áp thuế thép, nhôm và những thứ thuế trong “tình trạng khẩn cấp quốc gia” rất cao.

Những phán quyết chính của TCPV Hoa Kỳ ngày 20 tháng 2 năm 2026:

TCPV Hoa Kỳ đã bác bỏ việc Tổng Thống Trump áp thuế dựa vào đạo luật Quyền Hạn Kinh Tế Khẩn Cấp Quốc Tế IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) để ban hành thuế quan (tariffs) chống lại hàng hóa nhập khẩu từ nước ngoài. Vì vậy, TCPV cho rằng các mức thuế do Tổng thống Trump tự ý đặt ra dựa trên đạo luật IEEPA là bất hợp pháp. TCPV xác định rằng IEEPA không trao quyền cho Tổng thống áp đặt thuế nhập khẩu hay tăng thuế một cách rộng rãi, bởi Hiến pháp Hoa Kỳ trao quyền đánh thuế, bao gồm thuế nhập khẩu, cho Quốc hội chứ không phải cho Hành pháp (Tổng thống Trump đứng đầu cơ quan hành pháp). Quyết định được TCPV đưa ra với tỷ lệ phiếu 6–3 của 9 thẩm phán và nội dung chính cho rằng: Tổng thống không có thẩm quyền riêng biệt để áp thuế thông qua IEEPA trong thời bình nếu không có sự đồng ý của Quốc hội.

Viễn ảnh phán quyết của TCPV Hoa Kỳ

Phán quyết này có thể khiến chính quyền Trump phải hoàn trả hàng tỷ USD tiền thuế đã thu được từ các mức thuế bị cho là không hợp pháp. Tính đến tháng 12/2025, thuế quan IEEPA đã thu về khoảng 130 tỷ đô la, theo dữ liệu mới nhất từ Cục Hải quan và Bảo vệ biên giới Hoa Kỳ. Theo TCPV, thuế đó hiện có thể bị coi là thu sai.
Tổng thống Trump ngay sau đó đã công bố kế hoạch áp thêm thuế 10% theo những điều khoản khác trong luật thương mại (như Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974), nhằm giữ các biện pháp bảo vệ thương mại mà ông cho là cần thiết phải làm.

Phản ứng của TT Trump:

Người đứng đầu cơ quan hành pháp Hoa Kỳ, tức TT Trump, trong một cuộc họp báo vào tối cùng ngày (20/02/2026) cho rằng quyết định của TCPV bác bỏ nỗ lực áp đặt thuế quan toàn cầu theo luật IEEPA là “vô cùng đáng thất vọng”. Tổng thống nói ông “xấu hổ” về một số thẩm phán đã có phán quyết này và cho rằng họ “rất thiếu lòng yêu nước và bất trung với Hiến pháp của Hoa Kỳ”. Ông cũng tuyên bố sẽ áp thuế quan toàn cầu tạm thời 10% theo Đạo Luật Thương Mại năm 1974, một đạo luật khác với đạo luật mà tòa án cho rằng không trao cho ông quyền áp thuế.

Hoa Kỳ có phải trả thuế không?

Theo phán quyết của Tòa Tối cao Hoa Kỳ ngày 20/02/2026, Tòa không ra lệnh trực tiếp phải hoàn trả thuế. Phán quyết không tự động bắt Chính phủ Mỹ phải hoàn trả ngay số tiền thuế quan đã thu từ các mức thuế bị TCPV phán xét là trái luật. TCPV chỉ quyết định các mức thuế đó là “bất hợp pháp” và Tổng thống không có thẩm quyền áp đặt chúng theo Đạo luật Quyền Lực Kinh Tế Khẩn Cấp IEEPA. 

Một đất nước tự do dân chủ như Hoa kỳ quyền hạn của Tổng Thống bị giới hạn, có thể phán quyết của TCPV làm cho Đảng Dân Chủ vui lòng, nhưng sách lược “áp thuế” của Hoa Kỳ trong thời gian qua cho thấy đã giải quyết nhiều vấn đề gai góc trên thế giới không tốn một viện đạn mà chỉ hăm dọa qua việc “áp thuế” như giải quyết chiến tranh giữa Ấn Độ – Pakistan; Giữa Thái Lan – Campuchia… Nếu TCPV không có chiến lược “áp thuế” thì Mỹ sẽ lấy gì để giải quyết những tranh chấp có tính nguy hiểm khôn lường trên thế giới?

Xem về luật thì xử không sai, nhưng sẽ hạn chế chiến lược “áp thuế” của Hoa Kỳ đang trên đà tiến lên giải quyết nhiều nan đề quanh thế giới !

Hoa Kỳ, ngày 20 tháng 2 năm 2026

Lê Thành Nhân