Cuba là nước Cộng Sản nằm nằm ở Tây Bán Cầu, nó như một cái đinh dưới chân Hoa Kỳ. Từ khi Cuba cho phép Liên Sô đặt hoả tiễn tầm trung và tầm xa vào năm 1962 trên bán đảo Cuba. Từ thời Fidel Castro đến nay, Hoa Kỳ đã cấm vận Cuba đáng kể về cô lập kinh tế. Nhưng Cộng Sản Cuba vẫn chịu đựng và chế độ Cộng Sản vẫn sống sót nhờ vào viện trợ dầu lửa từ Venezuela.

Nay nguồn viện trợ đó chắc chắn không còn! Liệu Cuba có rơi vào khủng hoảng toàn diện làm cho chế độ Cộng Sản Cuba sụp đổ hay không?

Trong cuộc họp báo tại Mar-a-Lago tiểu bang Florida ngày 3 tháng 1 năm 2026, Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio đã nói rõ rằng sự sụp đổ của chính phủ cộng sản Cuba không chỉ là một lợi ích phụ từ việc lật đổ Maduro mà còn là một mục tiêu.

Không nơi nào bị ảnh hưởng nặng nề hơn Cuba bởi những làn sóng chấn động từ việc quân đội Mỹ bắt giữ Nicolás Maduro của Venezuela vào sáng thứ Bảy 03/01/2026, lan rộng khắp châu Mỹ La tinh và thế giới.

Chỉ vài giờ sau chiến dịch, rất lâu trước khi chính phủ ở Havana (thủ đô Cuba) thừa nhận, các cuộc điện thoại và tin nhắn trên khắp hòn đảo đã lan truyền tin tức hàng chục lực lượng an ninh tinh nhuệ của Cuba đã thiệt mạng khi bảo vệ Maduro.

Nhưng đến khi chính phủ Cuba cuối cùng đưa ra tuyên bố vào cuối ngày Chủ Nhật rằng 32 quân nhân và nhân viên an ninh của Cuba đã thiệt mạng ở Caracas, nhà nước Cuba đã phải đối diện với những vấn đề lớn hơn.

Cả Tổng thống Donald Trump và Ngoại trưởng Marco Rubio đều nói rõ vào cuối tuần rằng sự sụp đổ của chính phủ cộng sản Cuba không chỉ là một lợi ích phụ có thể xảy ra từ việc lật đổ Maduro mà còn là một mục tiêu.

TT Trump nói khi bay trở về Washington từ kỳ nghỉ dài ngày ở Florida “Tôi không nghĩ chúng ta cần phải hành động gì cả”, Ông nói, nếu không có Maduro và nguồn cung cấp dầu mỏ từ Venezuela, “Cuba dường như đã sẵn sàng sụp đổ”.

Ngoại trưởng Rubio nói với chương trình “Meet the Press” của NBC vào Chủ Nhật cho thấy Hoa Kỳ có thể sẵn sàng thúc đẩy điều đó. “Tôi sẽ không nói với các bạn về những bước đi tiếp theo của Hoa Kỳ”. Nhưng “Nếu tôi sống ở Havana và đang làm việc trong chế độ ấy, tôi sẽ lo lắng”.

Những lời nói của họ đã gây tiếng vang với nhiều người trong cộng đồng người Cuba lưu vong ở Miami, Hoa Kỳ nơi các cuộc đấu tranh giải phóng Cuba khỏi chế độ cộng sản đã dẫn dắt chính trị trong nhiều thập niên. Vào thứ Bảy, những người Cuba lưu vong ở miền Nam Florida, một số người đội mũ đỏ có chữ Trump và khoác cờ Cuba như áo choàng – đã cùng hàng trăm người khác tham gia các lễ kỷ niệm tự phát sôi nổi từ Little Havana đến Doral, một thành phố được mệnh danh là “Doralezuela” vì có dân số người Venezuela đông đảo. Các nhà lãnh đạo người Mỹ gốc Cuba, hầu hết là đảng viên Cộng Hòa, đã đưa ra các tuyên bố khi tin tức về Venezuela chiếm sóng các đài truyền hình địa phương.

Cuba là “nguồn gốc” của các vấn đề với Venezuela, Nicaragua và các chế độ cánh tả khác trong khu vực, ông Dariel Fernandez, người thu thuế của Quận Miami-Dade, cho biết. “Giờ đây đã đến lúc… chế độ cộng sản và xã hội chủ nghĩa của Castro phải chịu trách nhiệm, và người dân Cuba cuối cùng rồi cũng được tự do”.

Tuy nhiên, nếu không có sự can thiệp trực tiếp của Mỹ, các chuyên gia về Cuba ở đây và trên đảo lại tỏ ra ít chắc chắn hơn.

Cộng Sản Cuba có thể sụp đổ vì Maduro bị bắt?

“Nếu bạn hỏi liệu chính phủ Cuba có sụp đổ hoàn toàn hay không vì khó khăn kinh tế chắc chắn sẽ gia tăng” nếu không có nguồn cung dầu lửa từ Venezuela? Theo ông Michael J. Bustamante giáo sư lịch sử và giám đốc chương trình nghiên cứu Cuba tại Đại học Miami thì cho rằng “tôi rất hoài nghi”.

Để duy trì hoạt động điện lực và giao thông, Cuba từ lâu đã phụ thuộc vào nguồn cung dầu lửa của Venezuela, đổi lại bằng việc cung cấp nhân viên an ninh và y tế trong một thỏa thuận hợp tác với các đồng minh cánh tả ở Caracas.

“Tôi có thể sai, nhưng Cuba đã từng trải qua tình trạng này trước đây” và vẫn tồn tại, Giáo Sư Bustamante nói, đề cập đến cái gọi là “thời kỳ đặc biệt” ở Cuba bắt đầu từ năm 1991 với việc cắt đứt đột ngột viện trợ từ bên ngoài sau sự sụp đổ của Cộng Sản Liên Xô.

Juan Gonzalez, người từng giữ chức giám đốc khu vực Tây Bán Cầu trong đội ngũ an ninh quốc gia của chính quyền trước đây của Hoa Kỳ, cho biết “việc cắt giảm nguồn cung dầu sẽ gây áp lực rất lớn lên Cuba”, nơi vốn đã phải chịu đựng tình trạng mất điện thường xuyên và thiếu lương thực. “Nhưng tôi không nghĩ chế độ này sẽ đầu hàng”.

Ngoài sự phục hồi kinh tế trong thời chính quyền Obama, khi việc nối lại quan hệ ngoại giao giữa Washington và Havana dẫn đến tăng trưởng du lịch và những cơ hội nhỏ cho sở hữu tư nhân và đầu tư nước ngoài, nền kinh tế Cuba chưa bao giờ thực sự phục hồi sau sự sụp đổ của CS Liên Xô.

Quốc gia này đã lao dốc vào tình trạng hỗn loạn kinh tế trong nhiều năm, do các lệnh trừng phạt của Mỹ và điều mà ngay cả nhiều người ủng hộ cũng coi là sự lãnh đạo yếu kém của Đảng Cộng Sản Cuba cứng nhắc.

Một số người chọn cách nhìn thấy cơ hội trong bóng tối sau khi Maduro bị lật đổ. Carlos Alzugaray, một nhà ngoại giao Cuba đã nghỉ hưu, được liên lạc qua điện thoại tại nhà riêng ở Havana, cho biết, “Tất nhiên là mối đe dọa đang gia tăng, đó là một điều rất tồi tệ”. Nhưng ông nói rằng, có thể các đồng minh của Cuba như Nga và những nơi khác sẽ giúp đỡ, “và rất có thể chính phủ sẽ… mở cửa nền kinh tế và làm những gì mà các nhà kinh tế đã khuyên họ từ lâu nhưng họ vẫn từ chối thực hiện.”

Sự hỗ trợ cho Venezuela dưới thời Hugo Chávez, vào đầu những năm 2000 đã giúp Cuba thoát khỏi giai đoạn khó khăn và gánh nặng của lệnh trừng phạt kéo dài hàng chục năm của Hoa Kỳ. Kể từ đó, Havana đã vượt qua cái chết của nhà lãnh đạo cách mạng bị bệnh yếu Fidel Castro, đại dịch COVID-19, việc chính quyền Trump phá bỏ những bước mở cửa hạn chế dưới thời Obama trong nhiệm kỳ đầu tiên và các cuộc biểu tình đường phố dữ dội năm 2021.

Nhưng chính quyền Trump nhiệm kỳ 2.0, với thái độ cứng rắn hơn, lại đặt ra một mối đe dọa hoàn toàn mới đối với các nhà lãnh đạo cộng sản  Cuba.

Trong suốt nhiều năm, các nhà kinh tế của Cuba đã nhiều lần đề xuất cải cách nền kinh tế và cũng nhận được lời khuyên tương tự từ các “đồng chí” Trung Cộng, Việt Nam và Nga.

Raúl Castro, người kế nhiệm anh trai mình Fidel Castro bị ốm bệnh vào năm 2006, đã cảnh báo về những cải cách cần thiết trong bài phát biểu dài trước quốc hội Cuba năm 2010. Raúl nói: “Chúng ta đang chơi đùa với sinh mạng của cuộc cách mạng. Chúng ta hoặc phải sửa chữa tình hình, hoặc chúng ta sẽ hết thời gian khi đang đứng trên bờ vực thẳm, và chúng ta sẽ sụp đổ”.

Nhưng kế hoạch mở rộng vai trò của khu vực tư nhân và giảm sở hữu nhà nước của ông được coi là mâu thuẫn và không được thực hiện đầy đủ, cuối cùng không giải quyết được nhiều vấn đề bế tắc có hệ thống Cộng Sản của Cuba. Những nỗ lực thay đổi khác cũng gặp phải những trở ngại tương tự do sự từ chối của đảng cầm quyền trong việc cho phép các doanh nghiệp và trang trại tư nhân bán hàng hóa trực tiếp theo giá thị trường, sự từ chối cải cách tiền tệ, các khoản đầu tư lớn của chính phủ vào ngành du lịch đang gặp khó khăn và quyền lực ngày càng tăng của GAESA, tập đoàn do quân đội kiểm soát điều hành phần lớn nền kinh tế.

Ở thời kỳ đỉnh cao khoảng 100.000 thùng mỗi ngày, các chuyến hàng dầu từ Venezuela cho phép Cuba đáp ứng nhu cầu năng lượng của mình và bán các sản phẩm dầu mỏ tinh chế ra nước ngoài để thu về nguồn tiền mặt cần thiết. Nhưng khi Venezuela phải đối diện với sự sụt giảm sản lượng mạnh do lệnh trừng phạt của Mỹ và điều hành yếu kém, lượng dầu vận chuyển đã giảm xuống còn khoảng 30.000 vào năm 2025.

Những sự cắt giảm đó, cùng với các nhà máy lọc dầu cũ kỹ của Cuba, cơ sở hạ tầng xuống cấp và thỉnh thoảng có bão, đã dẫn đến ít nhất năm lần mất điện trên toàn đảo vào năm ngoái.

“Họ phải nhận ra rằng họ không thể phụ thuộc vào sự giúp đỡ từ nước ngoài nữa,” Alzugaray nói. Nga và Mexico đã cung cấp một số dầu, mặc dù Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum có thể sẽ phải chịu áp lực ngày càng tăng từ Mỹ để cắt giảm viện trợ cho Havana. Trung Cộng, quốc gia nắm giữ khoản nợ lớn của Cuba, tỏ ra ít quan tâm đến việc giúp đỡ.

Ông Alzugaray cho biết các cải cách đã được phê duyệt “trên giấy tờ”. “Vấn đề là họ không thực hiện. Bản chất là mở cửa nền kinh tế thị trường, cho phép khu vực tư nhân mở rộng và loại bỏ hoặc bán các doanh nghiệp nhà nước xã hội chủ nghĩa không sản xuất hiệu quả. Họ phải làm điều đó, và họ phải làm nhanh chóng. Họ đã mất quá nhiều thời gian”.

Ít người theo dõi tình hình Cuba tin tưởng rằng các cải cách sẽ xảy ra, ít nhất là dưới chính phủ đảng của Tổng thống Manuel Díaz-Canel nắm quyền lực hiện tại.

“Có những người cải cách trong chế độ,” ông Gonzalez, quan chức chính quyền Biden, người từng có nhiều giao dịch với nhà nước Cuba, cho biết. “Họ có tầm nhìn, nhưng họ không có đủ khả năng và ảnh hưởng để thực hiện điều đó.”

Ngay cả khi họ làm được, ông nói, “điều đó cũng sẽ không đủ” đối với Rubio, người có cha mẹ đã chạy trốn khỏi hòn đảo trước khi Fidel Castro lên nắm quyền năm 1959, và các nhà lập pháp và những người có ảnh hưởng gốc Cuba ở Mỹ, ông nói. “Họ sẽ muốn sự thay đổi lớn”.

Phe đối lập trên đảo đang phân tán và không có người lãnh đạo kể từ sau các vụ bắt giữ sau các cuộc biểu tình đường phố năm 2021.

“Những người khao khát trở thành lãnh đạo phe đối lập hiện đang ở Miami, Madrid hoặc trong tù,” William LeoGrande, chuyên gia về các vấn đề Mỹ La tinh tại Đại học American, cho biết. Việc loại bỏ một vài cá nhân giống như ở Venezuela khó có thể làm lung lay các trung tâm quyền lực đảng và quân đội nhiều tầng lớp, vững chắc đến mức sụp đổ, ông nói.

Đối với chính người dân Cuba, ông Alzugaray nói, “Tôi không nghĩ rằng người dân lại tuyệt vọng đến mức họ sẽ hoan nghênh sự can thiệp của Mỹ hoặc một nhóm người Cuba ở Miami nắm quyền. Điều người dân muốn là chính phủ Cuba thay đổi,” ông nói, “nhưng theo cách của người Cuba, chứ không phải do bên ngoài áp đặt”. 

Tại các nước Cộng Sản cai trị, người dân khó có thể đứng lên lật đổ nhà nước cai trị Cộng Sản, họ kiểm soát người dân rất chặt bởi hệ thống “công an nhân dân”. Phải cần một biến cố chính trị to lớn mới chuyển hoá chế độ độc tài.  Ở Cuba cũng như Việt Nam là những nước dưới chế độ độc tài toàn trị Cộng Sản. Những cuộc nổi dậy của dân chúng bi tàn sát không nương tay. 

Đặc biệt, Chiến Lược An Ninh Quốc Gia bảo vệ châu Mỹ không để cho các cường quốc khác như Nga và Trung Cộng đặt chân vào châu Mỹ La tinh, đó là điều cấm kỵ với Chủ Thuyết An Ninh Quốc Gia của Trump 2.0. Có thể qua đó mà  Mỹ phải giải quyết Cuba?

Admin https://vietquoc.org