Thời Đệ II thế chiến, Nhật là một trong ba nước của phe Trục (Đức, Ý, Nhật) muốn chiến toàn thế giới. Nhật đem quân chiếm các nước Đông Nam Á trong thế chiến thứ II. Năm 1945, nước Nhật bị hai trái bom nguyên tử của Mỹ thả xuống hai thành phố Hiroshima và Nagasaki buộc Nhật Hoàng Hirohito phải đầu hàng quân đồng minh vô điều kiện.

Tướng 4 sao MacAthur của Hoa Kỳ đại diện quân đội đồng minh tiếp nhận sự đầu hàng của Nhật Bản. Tướng MacAthur có quyền hạn tuyệt đối đối với vận mệnh nước Nhật. Nhưng nhờ ông đối với nước Nhật thua trận bằng từ tâm dùng “sự cải hóa chứ không trừng phạt”. Ông đã đối xử với Nhật mang tinh thần nhân bản và thượng võ để ổn định nước bại trận này.

Tướng MacAthur không giải thể toàn bộ chính quyền Nhật, mà sử dụng guồng máy hiện có của Nhật để duy trì sự ổn định xã hội. Cho phép Hoàng đế Hirohito tiếp tục tại vị, nhưng khuyên ông “từ bỏ quyền lực”, biến hoàng đế thành một biểu tượng quốc gia, không nắm quyền chính trị. Nước Nhật được lãnh đạo bởi vị Thủ Tướng như ở nước Anh. Đặc biệt, tướng MacArthur giám sát và giúp đỡ soạn thảo Hiến Pháp Nhật Bản năm 1947 đưa nước Nhật thành một nước dân chủ, các quyền tự do của con người và quyền bình đẳng Nam-Nữ được tôn trọng tuyệt đối. Một trong những điều của Hiến Pháp Nhật là từ bỏ chủ trương chiến tranh, cho nên trong hiến pháp không có Bộ Quốc Phòng mà thay vào việc giữ an ninh quốc gia trao cho Lực Lượng Phòng Vệ Nhật Bản (Japan Self – Defense Forces – JSDF).

Tướng MacArthur được dân Nhật kính trọng, ông hiểu rằng lòng tự tôn dân tộc Nhật rất cao, nên luôn hành xử kiềm chế, lịch thiệp và khéo léo chính trị. Ông ra lệnh cho binh sĩ Mỹ giới hạn xuất hiện trên đường phố Nhật để tránh sự xung đột với người dân Nhật.

Mãi cho đến năm 2007, dưới thời Thủ Tướng Abe, nước Nhật trước nguy cơ xâm lấn biển đảo của Trung Cộng, Quốc Hội Nhật sửa đổi hiến pháp chính thức thành lập Bộ Quốc Phòng.

Chính nhờ Hiến Pháp nghiêm minh và tinh thần tôn trọng luật pháp của dân Nhật cao, đã biến nước Nhật thành một cường quốc kinh tế số 2 của thế giới sau này.

Nhật Bản chuyển đổi quốc gia quân chủ quân phiệt sang dân chủ nghị viện với nền kinh tế tự do. Nhật Bản ngày nay là một cường quốc kinh tế trong khối G7.

Cách bầu cử thủ tướng ở Nhật:

Theo Hiến Pháp Nhật Bản năm 1947, thủ tướng Nhật không phải bầu trực tiếp từ lá phiếu người dân (như bầu Tổng Thống ở Mỹ) mà do Quốc Hội bầu ra thủ tướng. Quốc Hội Nhật gồm Hạ Viện có 465 ghế và Thượng Viện 248. Mỗi viện đề cử một ứng viên. Nếu 2 viện cùng một ứng viên thì người đó sẽ trở thành Thủ Tướng Nhật, trường hợp hai ứng viên khác nhau, thì Hạ Viện Nhật có quyền ưu tiên được chọn Thủ Tướng, như vậy đảng nào nắm đa số ghế tại tai hạ viện thì đảng đó sẽ nắm chức thủ tướng.

Trong cuộc bầu cử năm 2025 thì đảng Dân Chủ Tự Do (LDP/Liberal Democratic Party) chiếm đa số 196 ghế và đảng LDP đã chọn bà Sanae Takaichi lãnh đạo mới của đảng LDP. Việc chính thức bầu cử Thủ Tướng sẽ diễn ra ngày 21 tháng 10 năm 2025.

Lập trường của bà Tackaichi:

Bà Takaichi Sanae, 64 tuổi đã phục vụ trong Nghị Viện từ năm 1993 đến năm 2005. Bà từng đảm nhiệm một số chức vụ trong Nội Các dưới thời Thủ tướng Shinzo Abe và Kishida Fumio. Hiện bà là Chủ tịch Đảng Dân Chủ Tự Do (LDP).

Bà Sanae Takaichi nổi tiếng với lập trường bảo thủ và chủ nghĩa dân tộc, bà là thành viên của Đảng Dân Chủ Tự Do (LDP), bà được xem là người thừa kế lập trường chính trị của thủ tướng Shinzo Abe. Bà ủng hộ sửa đổi hiến pháp để tăng cường quyền lực quốc phòng, biến Lực Lượng Phòng Vệ Nhật bản (JSDF) thành một “Quân Đội Quốc Phòng” hùng mạnh hơn. Bà thường viếng đền Yasukuni, một biểu tượng gây tranh cãi về quá khứ chiến tranh của Nhật.
Bà có quan điểm cứng rắn hơn đối với Trung Cộng, thúc đẩy tăng cường quốc phòng và hợp tác an ninh với các nước đồng minh. Đồng thời, bà có thái độ thân thiện với Đài Loan và tích cực hợp tác Nhật-Đài Loan, trong tình hình cạnh tranh biển đảo giữa Nhật-Trung Cộng.

Liên minh an ninh

Bà “tin tưởng vào một liên minh an ninh mạnh mẽ với Hoa Kỳ, nhưng muốn một chính sách ngoại giao “Nhật Bản Trước Hết” trong đó Tokyo hành động chủ yếu vì lợi ích quốc gia.

Trong một phát biểu khi đến Đài Loan, bà Takaichi đề xuất một liên minh rằng Nhật, Đài Loan, châu Âu, Úc và Ấn Độ nên hình thành một “liên minh an ninh bán chính thức” tăng cường cho trục Mỹ–Nhật sẵn có để răn đe Trung Cộng mạnh hơn để bảo vệ lẫn nhau. Bà cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác giữa Nhật, Đài Loan và các đồng minh khác, trong đó có Hoa Kỳ, để bảo vệ chuỗi cung ứng và an ninh kỹ thuật công nghệ.
Đối với đồng minh Hoa Kỳ, liên minh Mỹ–Nhật là chính, nhưng theo cung cách “Japan First”: bà ưu tiên Hoa Kỳ là ngoại giao số 1, song muốn Tokyo chủ động và bớt lệ thuộc hơn vào Washington trong hoạch định an ninh.
Tại Đài Loan (5/2025), bà đề xuất một “liên minh bán chính thức”. Bà ủng hộ mạnh mẽ cho trục Tam giác Mỹ–Nhật–Hàn: Trước tình hình Trung Cộng càng ngày càng hung hăng xâm chiếm lãnh hải, bà cho đây là thời kỳ “nguy hiểm nhất trong lịch sử hiện đại”, lập trường của bà rất phù hợp với ưu tiên của Washington về liên kết đồng minh khu vực Mỹ-Nhật-Hàn.

Như vậy bà Sanae Takaichi lên làm thủ tướng Nhật thì an ninh trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương được củng cố mạnh hơn, chỉ hơi khác là làm bất cứ gì về kinh tế hay chính trị bà cũng đặt quyền lợi nước Nhật lên trên hết “Japan First”. Liệu như vậy có đụng chạm quyền lợi giữa các  đồng mình hay không?

Hoa Kỳ, ngày 14 tháng 10 năm 2025

Lê Thành Nhân