1) Bắt đầu ngày thứ Sáu tuần trước ngày 6/6 lúc 11:55:11 sáng các đợt đột kích của ICE (U.S. Immigration and Customs Enforcement/ Cơ quan Thực Thi Di Trú và Hải Quan Hoa Kỳ) tìm bắt người nhập cư bất hợp pháp, hàng trăm người dân đã xuống đường phản đối. Biểu tình nhanh chóng lan rộng đến các khu vực như Westlake, Paramount và Compton ở thành phố Los Angeles, California.

2) Tình trạng leo thang: Người biểu tình và cảnh sát, bao gồm Westlake và cảnh sát liên bang liên tục xử dụng hơi cay, lựu đạn gây choáng váng và đạn cao su; Người biểu tình ném đá, đốt pháo hoa, đập phá xe, và phá hoại; hàng chục người biểu tình bị bắt giữ, ít nhất 3 sĩ quan cảnh sát bị thương. 

3) Quân đội được điều động: Tổng thống Donald Trump đã điều động 4.000 lính Vệ Binh Quốc Gia vào ngày 7/6, tiếp đó là 700 lính Thủy quân lục chiến ngày 9/6, để bảo vệ tài sản của liên bang, với tổng chi phí ước tính khoảng 134 triệu USD cho 60 ngày. 

4) Phản ứng pháp lý và chính trị: Thống đốc California Gavin Newsom và Thị trưởng thành phố Los Angeles Karen Bass phản đối việc TT Trump điều động Vệ Binh Quốc Gia, cho rằng việc liên bang hóa Vệ Binh Quốc Gia và điều động quân đội là vi hiến, và đã đệ đơn kiện liên bang.

5) Lập luận của chính quyền Trump

a) TT Trump cho rằng các cuộc biểu tình đã trở thành “nổi loạn” đe dọa an toàn người thi hành công vụ và tài sản của liên bang Hoa Kỳ bao gồm nhân viên ICE. Ông cáo buộc chính quyền tiểu bang và địa phương bất lực không kiểm soát được, nên “Liên Bang phải vào cuộc”.

b) Tổng thống Trump dựa vào Title 10 – như một thẩm quyền “trong nước” để huy động lực lượng Vệ Binh Quốc Gia, mà không cần sự chấp thuận của tiểu bang, và còn khẳng định sẵn sàng điều động thêm Thủy quân Lục chiến nếu tình hình leo thang. 

c) Trump tuyên bố nếu không triển khai lực lượng liên bang thì thành phố sẽ “bị phá hủy hoàn toàn”. 

6) Tình trạng hiện nay: Biểu tình vẫn diễn ra liên tục sang ngày 9/06 và 10/06, tập trung quanh khu trung tâm Los Angeles; bạo lực, bắt giữ và thiệt hại tài sản vẫn tiếp tục, nhưng phần lớn thành phố chưa bị ảnh hưởng nhiều.

7) Ảnh hưởng quốc tế: Tiếng vang toàn quốc và quốc tế, liên minh tới nhiều thành phố như San Francisco, New York, Portland… và lãnh đạo nước ngoài như Thủ tướng Úc và LHQ lên tiếng quan ngại về tình trạng bạo lực, an toàn báo chí và quyền dân sự.

6) Trong đám người biểu tình thấy không ổn vì có người mang cờ đỏ Búa Liềm của Cộng Sản và đoàn biểu tình giương cờ Mexcico (nên nhớ Los Angles là thành phố nước Hoa Kỳ không phải là Mexcico).

7) Ai có quyền điều động Việt Binh Quốc Gia:

Ở Hoa Kỳ, quyền điều động quân đội quốc gia (quân đội chính quy và Vệ Binh Quốc Gia) được phân chia theo hệ thống liên bang – tiểu bang, nhưng tổng thể thì Tổng thống Hoa Kỳ có quyền cao nhất trong việc điều động quân đội. Dưới đây là phân tích chi tiết:

a)  Tổng thống Hoa Kỳ (President of the United States):

– Là Tổng Tư Lệnh quân đội theo Hiến pháp (Article II, Section 2).
– Có quyền điều động quân đội liên bang (Army, Navy, Air Force, Marines, Space Force) cho các nhiệm vụ trong và ngoài nước.
– Có quyền liên bang hóa Vệ Binh Quốc Gia của các tiểu bang trong một số trường hợp khẩn cấp (như: bạo loạn, chiến tranh, thiên tai lớn).
– Có thể ra lệnh điều động quân đội liên bang mà không cần sự chấp thuận ngay lập tức của Quốc hội (dưới War Powers Resolution, có giới hạn thời gian).

b)  Thống đốc Tiểu bang (Governor):

– Là Tổng Tư Lệnh của lực lượng Vệ Binh Quốc Gia (National Guard) khi chưa bị liên bang hóa.
– Có thể điều động Vệ Binh Quốc Gia để:
Ứng phó thiên tai (bão, cháy rừng, động đất…)
Dập tắt bạo loạn
Hỗ trợ an ninh công cộng
Không có quyền điều động quân đội liên bang.

c) Tình huống đặc biệt – Vệ Binh Quốc Gia:

– Vệ binh Quốc gia có thể hoạt động dưới quyền Thống đốc (theo luật tiểu bang) hoặc Tổng thống (khi được liên bang hóa theo Title 10 của Bộ luật Hoa Kỳ).

– Khi bị liên bang hóa, quyền kiểm soát chuyển từ Thống đốc sang Tổng thống.