Lời người post: Trong việc tái tổ chức Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, gồm tinh lược, cắt bớt nhân viên, giải tán, hoặc sáp nhập một số bộ phận. Công việc này tập trung vào phần vụ nhân quyền, tội ác chiến tranh và dân chủ; Như tờ Washington Post ghi lại ngày 22/04/2025 rằng: “Kế hoạch cải tổ do chính quyền Trump đề xuất nhắm vào các chương trình nhân quyền và những chương trình khác tập trung vào tội ác chiến tranh và dân chủ” (The Trump administration’s proposed shake-up targets human rights programs and others focused on war crimes and democracy).

Nội dung bài báo viết:

Bộ Trưởng Ngoại giao Marco Rubio hôm thứ Ba (22/04) đã công bố kế hoạch tái tổ chức đáng kể Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, cho biết việc thiết kế lại Bộ Ngoại Giao đã bị đảo ngược “nhiều thập niên quan liêu lan tràn” và tìm cách xóa bỏ các thứ mà ông cho là “ý thức hệ chính trị cấp tiến” đã ăn sâu bén rễ trong bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ.

Kế hoạch cải tổ chính sách đối ngoại chính của Hoa Kỳ trùng hợp với nỗ lực của chính quyền Trump nhằm định hướng lại Hoa Kỳ trên chính trường thế giới để phù hợp với chương trình “Nước Mỹ Trên Hết” của Tổng Thống trong khi cắt giảm chi phí và tinh giản nhân viên của chính phủ liên bang.

Theo các tài liệu nội bộ Ngoại Giao được chia xẻ với nhật báo The Washington Post, nỗ lực này nhắm vào một số chương trình nhân quyền và các chương trình khác tập trung vào tội ác chiến tranh và dân chủ. Theo các tài liệu, là một phần của kế hoạch, các quan chức cao cấp sẽ đệ trình lên ban lãnh đạo bộ một lộ trình cắt giảm 15% nhân viên tại Hoa Kỳ, có khả năng ảnh hưởng đến hàng trăm việc làm, mặc dù nó không sa thải ngay lập tức.

Một viên chức cao cấp của Bộ Ngoại Giao, phát biểu với điều kiện giấu tên, cho biết kế hoạch của Rubio đại diện cho nỗ lực đầu tiên “trong nhiều thập niên” nhằm tái tổ chức cơ cấu trong nước của bộ Ngoại Giao lâu đời nhất của Hoa Kỳ. Sự cắt giảm này có khả năng ảnh hưởng đến hàng chục nghìn nhân viên trong số 80,000 của Bộ Ngoại Giao trên toàn cầu, nhiều lãnh sự quán và cơ sở của Hoa Kỳ ở ngoại quốc.

Bộ Ngoại Giao đã gửi các kế hoạch tái tổ chức của mình tới Ủy ban Đối ngoại Thượng Viện và Hạ Viện, những cơ quan giám sát Bộ Ngoại Giao. Các nhà lập pháp ở cả hai đảng đã lên tiếng lo lắng về những thay đổi to lớn đối với các chương trình và cơ quan do quốc hội chỉ định mà chính quyền Trump đã báo hiệu rằng họ muốn cải tổ hoặc xóa bỏ hoàn toàn.

Một phụ tá quốc hội đã xem xét các tài liệu cho biết kế hoạch này bao gồm việc xóa bỏ 132 văn phòng và 700 vị trí. Nhiều người khác sẽ được chuyển giao công tác hoặc “tái tổ chức”, mặc dù những thay đổi như vậy không được giải thích rõ ràng và đặt ra câu hỏi về cách thức thay đổi được đề xuất sẽ thay đổi mọi thứ về mặt chức năng. Người này, giống như một số người khác, đã phát biểu với điều kiện giấu tên để thảo luận về đề xuất này.

Rubio đã viết trên mạng xã hội rằng, “Các chức năng cụ thể của từng khu vực sẽ được hợp nhất để tăng chức năng, các văn phòng thừa sẽ bị xóa bỏ và các chương trình không phù hợp với lợi ích cốt lõi của Hoa Kỳ sẽ không còn tồn tại nữa”. Tuy Bộ Trưởng Rubio không nêu rõ những tên là chương trình nào.

Trong một email gửi cho nhân viên, Thứ Trưởng Ngoại giao Chris Landau cho biết việc thực hiện sẽ do một nhóm làm việc nội bộ lãnh đạo, nhóm này sẽ đưa ra “các kế hoạch chu đáo” về việc áp dụng các thay đổi vào sẽ ảnh hưởng vao ngày 1 tháng 07 năm nay.

Tổng thống Donald Trump là người từng chỉ trích Bộ Ngoại giao từ lâu, ít nhất là từ nhiệm kỳ đầu tiên của ông khi ông thường xuyên xung đột với Bộ Trưởng Ngoại giao Rex Tillerson, và sau đó là khi các nhà ngoại giao Hoa Kỳ đóng vai trò chủ chốt trong phiên tòa luận tội đầu tiên của tổng thống. Rõ ràng là kể từ khi Trump tái đắc cử vào tháng 11/2024, chính quyền Trump 2.0 đã nhắm vào bộ này; câu hỏi không phải là liệu có cắt giảm hay không, mà là cắt giảm đến mức độ nào.

Kế hoạch tái tổ chức được công bố hôm thứ Ba kêu gọi thay đổi toàn diện, nhưng không quá nhiều như một số tin tức lan truyền trong số các quan chức Bộ Ngoại giao hiện tại, trước đây và những tuần gần đây.

Tibor Nagy, một cựu quan chức Bộ Ngoại giao từng giữ chức thứ trưởng quản lý cho đến đầu tháng 4/2025 và là người làm việc trong các nỗ lực tái tổ chức, cho biết ông hài lòng vì kế hoạch cuối cùng không bao gồm một số bước “quyết liệt” hơn như đã được đưa ra.

Nagy nói “Nó được lên kế hoạch, hợp lý và logic thứ tự của nó chứ không hỗn loạn”, Nagy là người đã chỉ trích “cưa máy” mà Cơ quan DOGE Hoa Kỳ của Elon Musk đã thực hiện trong nỗ lực cắt giảm nhân viên liên bang.

Những người khác thì chỉ trích nhiều hơn. Brett Bruen, cựu quan chức Bộ Ngoại giao và Hội Đồng An Ninh Quốc gia trong chính quyền Obama, cho biết có vẻ như Rubio đã cố gắng “giành quyền kiểm soát cách thức cắt giảm” từ DOGE, nhưng kế hoạch được công bố hôm thứ Ba vẫn “được thiết kế để thỏa mãn nhu cầu cắt giảm của DOGE”.

Các nhà lập pháp thuộc đảng Dân Chủ đã chỉ trích kế hoạch tái tổ chức vào thứ Ba (22/04) của Rubio. Dân biểu Gregory W. Meeks (D. New York), thành viên quốc hội đảng Dân Chủ đứng hàng đầu trong Ủy Ban Đối Ngoại Hạ Viện, cho biết rằng “đề xuất tái tổ chức Bộ Ngoại giao, đả khởi đầu mà không tham vấn Quốc Hội, làm dấy lên những lo ngại đáng kể về tương lai của bộ ngoại giao, chính sách đối ngoại và lãnh đạo toàn cầu của Hoa Kỳ”.

Meeks cho biết trong một tuyên bố: “Công việc quan trọng còn lại trong tay của Bộ trưởng Rubio đại diện cho những trụ cột quan trọng trong chính sách đối ngoại của chúng ta từ lâu đã được cả đảng Dân Chủ và Cộng Hòa ủng hộ, trong đó có cả cựu Thượng Nghị Sĩ Rubio, chứ không phải là “những hệ tư tưởng cấp tiến như ông ta đang tuyên bố”.

Thượng Nghị Sĩ đảng Dân Chủ Brian Schatz (Hawaii), Nghị Sĩ hàng đầu trong tiểu ban Tài Chánh Thượng Viện về các hoạt động của tiểu bang và đối ngoại, chịu trách nhiệm soạn thảo ngân sách Bộ Ngoại Giao, cũng đề cập đến lịch sử ủng hộ chính sách đối ngoại đa phương của Ngoại trưởng Macro Rubio. mà ông từng nói.
“Lúc đó, Thượng Nghị Sĩ Rubio đã từng hỏi, Nếu Hoa Kỳ ngừng dẫn đầu, ai sẽ lấp đầy khoảng trống mà chúng ta để lại?” Schatz nói. “Điều vẫn chưa rõ ràng là liệu Bộ trưởng Rubio, cựu đồng nghiệp của tôi tại Ủy Ban Đối Ngoại Thượng Viện, có còn chia sẻ quan điểm này hay không. Những hành động hiện tại của ông cho thấy rằng điều này không còn đúng nữa”.

Trong số những nghị sĩ thuộc đảng Cộng Hòa đón nhận nồng nhiệt hơn. Đại diện Brian Mast (Florida), chủ tịch Ủy Ban Đối Ngoại Hạ Viện và là nhân vật trung thành với Trump, người đã đóng vai trò quan trọng trong việc lan truyền các cáo buộc về tham nhũng của USAID, cho biết những cải cách đã quá hạn.

Mast cho biết rằng: “Chiến tranh và ngoại giao trong thế kỷ 21 đang thay đổi từng ngày. Tuy nhiên, sự bộ máy quan liêu càng ngày càng phình to, nhân viên càng ngày càng nhiều khiến Bộ Ngoại Giao không thể phản ứng với những thay đổi đó. Việc tổ chức lại này sẽ khiến Bộ Ngoại Giao tinh gọn hơn, đồng thời bảo đảm rằng những đồng đô la xử dụng vào ngoại giao đều American First”. 

Vào cuối tuần, một tài liệu được lưu hành giữa các quan chức hiện nay và trước đây cho là dự thảo sắc lệnh hành pháp nêu rõ những thay đổi mạnh mẽ, bao gồm việc đóng cửa văn phòng Các Vấn Đề Châu Phi và nhiều tiền đồn trên khắp thế giới. Rubio gọi đó là “tin giả” và là “trò lừa bịp”.

Kế hoạch được công bố vào thứ Ba không cắt giảm văn phòng Cục Các Vấn Đề Châu Phi, một sự nhẹ nhõm đối với nhiều nhà ngoại giao.

Ví dụ, chức vụ thứ trưởng an ninh dân sự, dân chủ và nhân quyền sẽ bị xóa bỏ, một số văn phòng tương ứng được sáp nhập vào chung một văn phòng “tái thiết” cho các vấn đề đối ngoại và nhân đạo, các tài liệu cho thấy.

Theo các tài liệu, các văn phòng tư pháp hình sự toàn cầu, một cơ quan tìm cách điều tra tội ác chiến tranh và các hoạt động ổn định và xung đột, nhằm ngăn ngừa chiến tranh, sẽ bị đóng cửa.

Những người ủng hộ viện trợ nước ngoài cho biết các khoản cắt giảm được đề xuất không đáng lo ngại, nhưng họ cho rằng điều đó là do sự ảm đạm lúc đầu ra sao khi Cơ Quan Phát Triển Quốc Tế Hoa Kỳ (USAID) bị giải thể vào đầu năm nay.

“Có vẻ không đến nỗi tệ”, một cựu quan chức USAID cho biết, lưu ý rằng hầu hết các cơ quan được đánh dấu để loại bỏ đều được sáp nhập vào các cơ quan khác.

Tuy nhiên, các chương trình hỗ trợ lương thực của Washington sẽ có ít lực hơn khi chúng được sáp nhập vào Văn phòng Viện trợ nước ngoài và Nhân quyền, các chuyên gia viện trợ cho biết.

“Mối quan tâm lớn nhất của tôi là không có cơ quan hỗ trợ nhân đạo độc lập”, cựu quan chức USAID cho biết. “Cùng một người được cho là sẽ điều phối tất cả các hoạt động hỗ trợ nước ngoài trên toàn bộ cũng được cho là giám đốc nhân đạo của chính phủ Hoa Kỳ, chịu trách nhiệm đưa hàng tỷ đô la viện trợ đến các môi trường hoạt động khó khăn nhất với số lượng nhân viên có thể ít hơn 95% so với trước đây”.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Tammy Bruce cho biết trong trường hợp một cơ quan được “nhập vào một cơ quan lớn hơn khác”, điều đó “không có nghĩa là cơ quan đó đã biến mất hoặc chúng tôi không quan tâm”.

Có một số lĩnh vực tăng trưởng rõ ràng. Một cơ quan Các mối đe dọa mới nổi lên được thành lập tập trung vào an ninh mạng và sự phát triển AI, trong số các lĩnh vực khác. Một Cơ quan được đề xuất sẽ đại diện cho một trường hợp hiếm hoi về việc mở rộng năng lực của bộ phận.

Một cựu quan chức, nói rộng rãi về kế hoạch tái tổ chức, đã cảnh báo rằng “việc xáo trộn mọi thứ không phải lúc nào cũng giải quyết được vấn đề cơ bản”. Các khoản cắt giảm có thể “giết chết rất nhiều nhà chuyên môn”, vị quan chức này nói thêm. “Cũng như với tất cả các đợt tái tổ chức, liệu lợi ích có đáng để vắt kiệt không?”

Nói tóm lại:

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đang trải qua một cuộc cải tổ sâu rộng dưới sự lãnh đạo của Ngoại trưởng Marco Rubio, nhằm thực hiện chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Donald Trump. Kế hoạch này bao gồm nhiều thay đổi lớn về nhân sự, cơ cấu tổ chức và định hướng chính sách đối ngoại

Những điểm chính trong kế hoạch cải tổ:

1. Cắt giảm nhân sự và đóng cửa văn phòng

– Dự kiến sa thải khoảng 2,000 nhân viên ngoại giao trong nước, tương đương 15% tổng số nhân viên của Bộ Ngoại giao.
– Đóng cửa 132 văn phòng ở nước ngoài, giảm tổng số từ 734 xuống còn 602.
– Cắt giảm thêm 700 vị trí tại trụ sở chính Bộ Ngoại Giao ở Washington, DC ​

2. Tái cấu trúc tổ chức và loại bỏ các văn phòng

– Hợp nhất các chức năng theo khu vực để giảm sự trùng hợp công tác.
– Loại bỏ các văn phòng bị cho là không cần thiết hoặc không phù hợp với lợi ích quốc gia Hoa Kỳ, bao gồm: Văn phòng Biến đổi Khí hậu Toàn cầu; Văn phòng Dân chủ, Nhân Quyền và Lao động; Văn phòng về các vấn đề phụ nữ toàn cầu và đa dạng. ​

3. Giảm viện trợ nước ngoài và tái cấu trúc USAID

– Cắt giảm 83% các chương trình của Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID), phần còn lại được chuyển giao  công tác cho Bộ Ngoại giao.
– Đóng cửa USAID, cơ quan từng là nhà tài trợ nhân đạo lớn nhất cho các nước trên thế giới. ​

4. Thay đổi chính sách và định hướng ngoại giao

– Rút khỏi các thỏa thuận quốc tế như thỏa thuận về biến đổi khí hậu Paris và Tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO).
– Cắt giảm tài trợ cho Liên Hợp Quốc và khối NATO.
– Tăng cường sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong việc soạn thảo tài liệu và hoạch định chính sách. ​

5. Thay đổi chính sách nhân sự và tuyển dụng

– Bỏ sự kiểm tra tuyển dụng hiện tại cho các nhà ngoại giao, thay vào đó đánh giá dựa trên sự phù hợp với tầm nhìn chính sách đối ngoại của Tổng Thống Trump
– Tạo ra một chương trình học bổng mới, loại bỏ các yếu tố chính trị như đa dạng, công bằng và hòa nhập (DEIA) trong quy trình tuyển chọn. ​

Kế hoạch cải tổ này đã vấp phải nhiều ý kiến ngược chiều:
Trong chiều hướng số người ủng hộ cho rằng nó giúp tinh gọn bộ máy và tập trung vào lợi ích quốc gia Hoa Kỳ, thì chiều khác lo ngại rằng việc cắt giảm nhân sự và viện trợ sẽ làm suy yếu vai trò lãnh đạo toàn cầu của Mỹ và tạo cơ hội cho các đối thủ Trung Cộng mở rộng ảnh hưởng trên thế giới. 
Đây là một trong những cuộc cải tổ lớn nhất trong lịch sử Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ, chỉ rõ sự thay đổi sâu sắc trong cách chính sách đối ngoại của chính quyền Trump 2.0 hiện nay.

Phiên dịch và thêm phần tìm hiểu qua AI 
Lê Hoàng Long