Ali Khamenei: Giấy khai sinh của chính phủ Iran với tên đầy đủ Ayatollah Ali Khamenei, còn gọi là tắt Ali Khamenei, người lãnh đạo thần giáo Iran đã bị giết chết trong cuộc không kích đầu tiên của Mỹ-Do Thái vào Iran ngày 28/02/2026. Ở tuổi 86, ông được chúa Allah gọi về! Ông chết do cuộc không kích bất ngờ và nhanh chóng, không kịp chạy vào hầm trú ẩn nên đã bị vùi thân dưới đống đổ nát của bom đạn. Trước khi lên làm lãnh tụ Cộng Hòa Hồi Giáo ở Iran, Ali Khamenei có 8 năm (1981-1989) ngồi ghế Tổng Thống Iran.

Lập trường của ông cực đoan, chống Mỹ, Do Thái và Tây phương. Ông gọi Mỹ là “Great Satan” (quỷ dữ lớn) và luôn nghĩ rằng Mỹ muốn lật đổ chế độ Hồi giáo Iran.
Ali Khamenei yểm trợ tài chánh và cung cấp vũ khí cho các phiến quân Hezbollah (Lebanon), Hamas (Palestine), Houthi (Yemen), chính quyền Assad (Syria) và các lực lượng Hồi giáo nhánh Shiite ở Iraq với mục đích tạo “vành đai ảnh hưởng cho Iran” ở Trung Đông. Vết cắt đau nhất của Ali là cánh tay mặt của ông là thiếu tướng Qassem Soleimani, kiến trúc sư của Iran đối với vùng Trung Đông; chỉ huy lực lượng Quds ở nước ngoài; bị máy bay không người lái của Hoa Kỳ giết chết ngày 01/03/2020 ở gần phi trường quốc tế Baghdad ở Iraq.
Ali Khamenei chủ trương một Iran có bom nguyên tử và cương quyết giữ chương trình làm giàu chất uranium để chế vũ khí nguyên tử. Nhưng để tránh tiếng, ông ra lệnh cho những nhà đàm phán Iran nói rằng họ có quyền phát triển kỹ thuật uranium dùng vào mục đích dân sự và phủ nhận việc làm giàu chất uranium chế tạo bom nguyên tử.
Ali Khamenei duy trì chế độ Cộng Hòa Hồi Giáo ở Iran, với quyền giáo chủ lớn hơn Tổng Thống, độc quyền điều hành quân đội Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo (IRGC) mạnh hơn, đông hơn và trang bị tối tân hơn…

Ai thay thế Ali Khamenei?

Con trai thứ hai của ông tên Mojtaba Khamenei 56 tuổi được Hội Đồng Chuyên Gia (88 người) đưa ông lên lãnh đạo Cộng hòa Hồi giáo Iran thay thế Ali Khamenei, công bố ngày 8/03/2026. Theo báo cáo thì vợ, con, cha, mẹ của Mojtaba Khamenei đã bị giết trong ngày đầu tiên Mỹ-Do Thái mở cuộc tấn công vào Iran. Bản thân Mojtaba cũng bị thương. Trước đây Mojtaba chưa từng giữ bất kỳ chức vụ chính thức nào, nhưng ông nổi tiếng là một nhân vật quyền lực đằng sau hậu trường. 
Việc lựa chọn người kế nhiệm được chính phủ thông báo qua tin nhắn SMS cho người dân Iran, trong đó Mojtaba Khamenei từ lâu đã nổi tiếng với những thủ đoạn và mánh lới quyền lực. Báo chí cho rằng ông cứng rắn hơn cha ông về chủ trương đường lối, chế tạo vũ khí nguyên tử và phát triển hỏa tiễn đạn đạo. 

Do đâu mà gán cho Mojtaba là độc tài, cực đoan hơn cả cha ông? Vì 5 điều sau:

1) Mối quan hệ mật thiết vô song với Vệ binh Cách mạng Hồi Giáo (IRGC): Mojtaba đã dành hàng thập niên xây dựng mối liên hệ gắn bó với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), đặc biệt là Lực lượng Quds (đơn vị tinh nhuệ chuyên hoạt động ở nước ngoài) và lực lượng tình nguyện Basij (là lực lượng dân quân Iran tình nguyện bán quân sự) vốn chuyên trấn áp các tiếng nói bất đồng chính kiến. Ông được xem là “ứng cử viên được ưu ái” của các lực lượng an ninh Iran, báo hiệu ông có một phương thức điều hành đất nước thuần tính quân sự, đặt an ninh lên hàng đầu và gia tăng sự đàn áp quần chúng.

2) Kinh nghiệm của một “Lãnh đạo trong bóng tối”: Trong hơn hai thập niên qua, Mojtaba đã hoạt động với tư cách là “người gác cổng” cho cha mình và làm một nhân vật môi giới quyền lực chủ chốt trong “Beit” (Văn phòng Lãnh tụ Tối cao của Giáo chủ); trên thực tế, ông đóng vai trò như một “tiểu Lãnh tụ Tối cao”. Ông am hiểu tường tận cách thức nắm giữ và điều khiển các đòn bẩy chính trị, tài chính và quân sự của chế độ.

3) Hệ tư tưởng cứng rắn và lập trường chống phương Tây: Không giống như cha mình; Mojtaba đôi khi vẫn biết cách điều hòa giữa các phe phái chính trị, Mojtaba được nhìn nhận là một môn đệ trung thành của giới giáo sĩ cực kỳ bảo thủ, là một đối thủ quyết liệt đàn áp phe cải cách và có chủ trương đối thoại với phương Tây. Dự kiến, ông sẽ tiếp nối các chính sách bành trướng trong khu vực với một tinh thần triệt để không khoan nhượng.

4) Vai trò trong công tác trấn áp nội bộ: Các nhà phân tích thường xuyên chỉ ra vai trò hậu trường của ông trong việc trấn áp các cuộc biểu tình thuộc “Phong Trào Xanh” năm 2009, cũng như việc ông ủng hộ Tổng thống Iran theo đường lối cực đoan Mahmoud Ahmadinejad (2005-2013); điều này cho thấy sự sẵn sàng xử dụng vũ lực tối đa để duy trì quyền lực.

5) Thái độ đầy thù hận: Sau cái chết của cha, mẹ, vợ và con trai trong ngày 28/02/2026, các chuyên gia dự đoán rằng Mojtaba đang bị thôi thúc bởi sự trả thù, điều này có nguy cơ dẫn đến một chính sách đối ngoại tệ hại và nhất quyết đối đầu với chiến tranh Mỹ-Do Thái hiện nay.

Đó là 5 điều quả quyết rằng Mojtaba là một thay thế cực đoan, chống Mỹ-Do Thái và Tây phương tới cùng. Chủ trương chiến tranh hơn là hòa giải với Mỹ-Israel.

Hôm Chủ Nhật, khi nghe Mojtaba được chọn thay thế Ali, Vê Binh Cách Mạng Hồi Giáo (IRGC) đã đưa ra một tuyên bố cam kết:“tôn trọng sâu sắc, trung thành và tuân phục tuyệt đối”

Phản đối của Mỹ và Do Thái

Thủ tướng Nethanyahu của Do Thái tuyên bố: “việc thay đổi Mojtaba lên nắm quyền sẽ không thay đổi bản chất chế độ” Iran không cải cách mà tiếp tục chống Israel. Vẫn theo đuổi chương trình chế tạo vũ khí nguyên tử và hỗ trợ các lực lượng phiến quân gây xáo trộn trong vùng Trung Đông.

Tổng thống Donald Trump, sau khi đã gọi Ali Khamenei là “một trong những người độc ác nhất trong lịch sử”, ông cho rằng Mojtaba Khamenei lên thay thế là “không thể chấp nhận được” rồi còn đe dọa là “ông ta sẽ không tại vị được lâu”.

Bề ngoài Mojtaba có vẻ bình lặng như nhà giáo giảng dạy tại trường Hồi Giáo ở thành phố tôn giáo Qom, nhưng ngày càng có nhiều tin đồn về ảnh hưởng và quyền lực ngầm của Mojtaba ngày càng tăng. Điểm chung là Mojtaba Khamenei trẻ tuổi được hưởng sự ủng hộ mạnh mẽ như cha mình từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo. Lực lượng mà hiện nay nguồn lực về kinh tế, chính trị và quân sự đều đang bị đe dọa bởi các cuộc không kích quy mô lớn của Mỹ-Israel trong tuần qua.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo không chỉ chiến đấu vì các nhóm ủy nhiệm, hay chủ trương chế bom nguyên tử và hỏa tiễn, mà họ đang chiến đấu vì sự tồn tại của chính mình. Liên minh mà họ tạo ra như một con bạch tuộc, có cái vòi vươn tới hầu hết mọi ngỏ ngách của xã hội Iran, từ kinh tế, truyền thông đến tôn giáo. Lực lượng đã tiêu diệt và giới hạn tối đa tất cả các phe khác tại Iran.

Trước đây chúng ta có chút hy vọng rằng người thay thế Ali Khomenei có thể đưa đất nước đi theo con đường cải cách như thái tử Saudi Arabia, Mohammad Bin Salman, bao gồm cả việc hòa giải với Mỹ, thì giờ này được thay thế bởi Mojtaba Khomenei thì điều đó không bao giờ có thể xảy ra.

Hoa Kỳ, ngày 9 tháng 3 năm 2026

Lê Thành Nhân (lethanhnhan@vietquoc.org)